Türk tarımı için stratejik kazanım fırsatları

 

ANTALYA, (DHA) - ANTALYA Sanayici ve İş İnsanları Derneği (ANSİAD) Tarım ve Gıda Çalışma Masası, küresel tarım piyasalarındaki son gelişmeleri ve bölge ekonomisine yansımalarını değerlendiren kapsamlı bir analiz yayımladı.

Analizde, şu değerlendirmeler yer aldı:

"Mart 2026 itibarıyla İran hükümetinin, bölgedeki silahlı çatışma ortamı nedeniyle tüm gıda ve tarım ürünleri ihracatını 'bir sonraki duyuruya kadar' resmen durdurması, Türk tarım sektörü için stratejik bir ihracat penceresi araladı.

PAZARDA 1,6 MİLYAR DOLARLIK ARZ BOŞLUĞU

İran'ın bölgesel tarım ticaretindeki ağırlığı, özellikle meyve ve sebze gruplarında kritik bir seviyededir. Yıllık bazda yaklaşık 1,4 milyar dolar değerinde taze meyve ve 260 milyon dolar değerinde taze sebze ihraç eden İran, bu kararıyla pazarın büyük bir bölümünü sahipsiz bırakmıştır.

Karpuz ve Kavun: Dünya karpuz üretiminde 2'nci (yıllık 4,1 milyon ton), kavun üretiminde ise 3'üncü sırada (1,7 milyon ton) yer alan İran’ın çekilmesi, Orta Doğu kavun pazarının yüzde 48’ini boşa çıkarmıştır.

Rusya Pazarı: Geçmişte yaşanan krizlerin ardından Rusya pazarı yeniden Türkiye’nin birinci ihracat pazarı konumuna yükselmiştir. 2023 yılının ilk 8 ayında 588 milyon dolarlık yaş meyve sebze ihraç edilen Rusya, İran’ın çekilmesiyle rotasını tamamen Türkiye’ye kırmıştır.

Antalya Verileri: Antalya Yaş Sebze ve Meyve Komisyoncular Derneği verileri, son 10 gün içinde domates, biber, salatalık ve patlıcan sevkiyatında belirgin bir artış yaşandığını teyit etmektedir.

RUSYA PAZARI YENİDEN TÜRKİYE’YE YÖNELDİ

Tarihsel bağlamda Rusya pazarı, 2015 uçak krizi sonrası Türk domatesine uygulanan kotalar nedeniyle bir dönem İran ürünlerine yönelmişti. Ancak 2023 yılı itibarıyla Türkiye, Rusya’nın birinci ihracat pazarı konumuna yeniden yükselmiştir. Mart 2026 verilerine göre, on yıldır İran’dan ucuza alım yapan Rusya, yasağın ardından rotasını tamamen Türkiye’ye çevirmiştir. Antalya’daki komisyoncular ve ihracatçılar; domates, biber, salatalık ve patlıcan sevkiyatında son 10 gün içerisinde ciddi bir artış yaşandığını teyit etmektedir. Rusya'nın yıllık 6,8 milyar dolarlık taze sebze meyve ithalat hacmi düşünüldüğünde, İran’ın çekilmesiyle oluşan boşluğun boyutu daha net anlaşılmaktadır.

ÜRETİCİ İÇİN KRİTİK UYARI

ANSİAD Tarım ve Gıda Çalışma Masası, yüksek girdi maliyetleri nedeniyle üretimden vazgeçmeyi düşünen çiftçilere yönelik kritik bir hatırlatmada bulunmaktadır: Nisan 2026 itibarıyla temel ihracat ürünlerinin tamamı için ekim penceresi açıktır.

Nisan 2026 itibarıyla tarımsal üretimde kritik bir eşikte bulunulurken, ANSİAD Tarım ve Gıda Çalışma Masası tarafından derlenen veriler ışığında ekim ve dikim takvimi şu şekilde detaylandırılmaktadır:

Karpuz: Nisan sonu ile mayıs ayı arasında ekimi gerçekleştirilen karpuzun hasat dönemi temmuz ve ağustos aylarına denk gelmektedir; Nisan 2026 itibarıyla ekim penceresi hala açıktır.

Domates: Fide dikimi mayıs ayında yapılan domatesin hasadı temmuz ve eylül ayları arasında gerçekleşmektedir; bu ürün grubu için de dikim penceresi açık durumdadır.

Salatalık: Nisan ve mayıs aylarında ekimi yapılan salatalığın hasadı haziran ayında başlayıp eylül ayına kadar sürmektedir; Nisan ayı itibarıyla üretim süreci için uygun zaman dilimindedir.

Biber ve Patlıcan: Fide dikimi mayıs ayında gerçekleştirilen bu ürünlerin hasat dönemi temmuzda başlayıp ekim ayına kadar uzanmaktadır; Nisan 2026 itibarıyla dikim hazırlıkları için pencere açık kalmaya devam etmektedir. Arzın düşmesiyle birlikte dünya pazarında fiyatların yükseleceği öngörülmektedir; bu durum üreticilerimiz için yüksek girdi maliyetlerini telafi etme imkânı sunacaktır.

KALICI BİR PAZAR HAKİMİYETİ MÜMKÜN MÜ?

Savaş ve çatışma ortamı sona erse dahi, İran'ın tarım ihracatına hemen dönmesi fiziksel olarak mümkün görünmemektedir. İran'ın liman tesisleri, soğuk zincir altyapısı ve ulaşım ağları ciddi hasar görmüş durumdadır. Bu altyapının onarımı ve denizcilik sigortası krizlerinin aşılması iyimser senaryoda bile 6-12 ay sürecektir. Bu süre zarfında kurulacak yeni tedarikçi ilişkileri, Türk ürünlerinin pazar hakimiyetini kalıcı hale getirebilir.

ÜRETİCİ VE İHRACATÇILARA ADIM ÖNERİLERİ

Fide Tedariği: Domates, biber ve patlıcan için son pencere olan mayıs sonuna kadar fide siparişlerini tamamlayın.

Zamanlama: Şimdi yapılacak karpuz ve kavun ekimi, temmuz-ağustos hasadıyla tam olarak İran’ın boşalttığı yaz mevsimi pazarına denk gelecektir.

Kalite Standartları: Rusya pazarının talep ettiği fitosaniter sertifika ve Bitki Sağlık Sertifikası hazırlıklarını şimdiden tamamlayın.

Sonuç olarak; Türkiye’nin 2024 yılı için taze meyve sebze ihracatındaki 6,5 milyar dolar hedefine ulaşması noktasında bu arz açığı stratejik bir kaldıraç görevi görecektir. Ekmeyen çiftçinin bu fırsattan yararlanması mümkün olmayıp, ekim yapan üreticimiz hem arz boşluğundan hem de beklenen yüksek fiyat ortamından faydalanabilecektir." (DHA)