Endemik bitkiler takı ve kumaşa, duygular maniye dökülüyor

Selçuk BAŞAR-Efnan DEMİREREN/TRABZON, (DHA)- TRABZON'da Mehmet Cengiz Kadın Yaşam ve İstihdam Merkezi’nde kadınlar, el sanatları üretim sürecini kültürel bir ritüele dönüştürüyor. Mavi yıldız, kirpikli zambak, zifin ve vargit çiçeği gibi endemik bitkileri, kumaş, takı ve kıyafetlere işleyen kadınlar, bitkilerin özelliklerine göre atma türkü ve maniler hazırlayarak geleneksel kültürü yaşatıyor.

Trabzon Büyükşehir Belediyesi bünyesinde faaliyet gösteren Mehmet Cengiz Kadın Yaşam ve İstihdam Merkezi’nde kadınlar hem meslek öğreniyor hem de kültürel mirası üretimle buluşturuyor. Merkezde kurulan 5 farklı atölyelerde kadınlar; hasır-kazaziye takı tasarımı, geleneksel el sanatları, yöresel bez dokuma, moda tasarımı, kadın giysi hazırlama, kağıt rölyef, tezhip ve ahşap boyama alanlarında eğitim alıyor. Üretim sürecinde kadınlar, Trabzon'a özgü endemik bitkilerden esinlenerek ürünler de tasarlıyor. Mavi yıldız, vargit çiçeği, kirpikli zambak ve zifin çiçeği gibi endemik bitkiler, kumaş ve kıyafetlere işlenip, bitkilerin özelliklerine göre atma türkü ve maniler hazırlanıyor. Atölyelerde üretim sırasında doğaçlama söylenen türküler, Karadeniz kültürünün yaşatılmasını sağlarken, kadınlar arasındaki sosyal dayanışmayı da güçlendiriyor. Turab-ı Zen' markası altında patentli olarak üretilen tasarımlar, gelecek nesillere aktarılması hedefleniyor.

'KADIN GİRİŞİMCİLER AĞINI OLUŞTURDUK'

Trabzon Büyükşehir Belediyesi Sosyal Hizmetler Daire Başkanı Esengül Kibar, merkezdeki çalışmalara ilişkin, "Büyükşehir Belediyesi olarak üreticilere kadın girişimciler ağını oluşturduk. Kadın Yaşam ve İstihdam Merkezi'nde oluşturmuş olduğumuz 5 atölyemiz var. Doğal kumaşlarımız, geleneksel el tezgahlarında dokunuyor ve belirlenen temalar kapsamında kıyafetlere dönüştürülüyor. Her kıyafete eş değer olarak takısından, basit nakış iğnelerinden, broşuna kadar her türlü süsleme sanatları yapılıyor ve turizmdeki hediyelik eşya sektörüne kazandırılıyor. Merkezdeki üretim atölyelerimizde çalışan 18 kadın ve 6 desinatör var. Haftalık 520 kadında meslek eğitimi almak için de kurslara geliyor. 96 kadın üye ile çalışıyoruz. Ürettiğimiz doğal kumaşlara her dönem ayrı bir tema veriyoruz. İlk temamız da endemik bitkilerdi. Trabzon'a ait olan endemik bitkiler üzerine yapmış olduğumuz araştırmalarda kumaşlar üzerine işlemek için yaklaşık 8 ay Ar-Ge çalışması yaptık" dedi.

'ÜRÜN TASARIMLARI YAPILIRKEN ATMA TÜRKÜLER SÖYLENİYOR'

Kumaş, takı ve kıyafetlere işlenen endemik bitkilere atma türküler de yazıldığını anlatan Kibar, "Uluslararası Bern Sözleşmesi ile koruma altına alınmış olan mavi yıldız çiçeğini bir kıyafet üzerinde tasarladık. Yayla göçlerini temsil eden Vargit çiçeğini de kıyafette broşlarda ve takılarda işliyoruz. Amacımız aslında endemik bitkilerle Trabzon'un gençlerine unutulmaya yüz tutmuş sanatları farklı modellerle modernize ederek algılarını geliştirmeyi sağlamak. Endemik bitkiler çalışmasında; var git çiçeği, mavi yıldız çiçeğinin yanında kirpikli zambak, manişak çiçeği ve zifin çiçeğini çalışıyoruz. Endemik bitkilerimizi kumaş ve takılar üzerine ekleyerek yeni nesillerle buluşturuyoruz. Ürün tasarımları yapılırken atma türküler de söylenmeye başlıyor. İnsanlar burada üretirken, bir taraftan da sosyo-psikolojik anlamda kendini rahatlatıyor" diye konuştu.

'KİRPİKLİ ZAMBAĞIN SADECE DOĞU KARADENİZ’DE YETİŞTİĞİNİ KEŞFETTİK'

Kazaziye ustası Havva Memiş, bölgeye özgü endemik bitkileri kazaziye sanatı ile birleştirdiklerini söyleyerek, "Kazaziye sanatında 'aşk düğümü' modülünü farklı tekniklerle işliyorum ve yeni modeller üretiyorum. 17 yıldır bu mesleği yapıyorum. Yaparken de zevk aldığım bir meslek. Burada onu devam ettirmek çok güzel. Psikolojik anlamda da iyi hissediyorum. Kirpikli zambak, çocukluğumda yayla karanfili diye topladığım bir bitkiydi. Endemik bitkileri çalışırken aklıma geldi ve araştırdık. Kirpikli zambağın sadece Doğu Karadeniz'de yetiştiğini keşfettik. Modellerimizde kirpikli zambağı ve diğer bitkileri çalışarak kolye, broş ve iğne oyası şeklinde yapılmış şekillere de işleyerek kazaziye ile birleştirdik" dedi.

'ENDEMİK BİTKİLERE GÖRE ATMA TÜRKÜ YAZIYORUM'

17 yıllık kazaziye ustası Emine Adanur da bitkilerin özelliklerine göre atma türküler yazdığını belirterek, "Trabzon'un tarihi, kültürel yapısı ve endemik bitkilerinden esinlenerek takılar yapıyoruz. Çalışma esnasında işlediğim endemik bitkilerin özelliklerine göre atma türküler yazarak ve söyleyerek zenginleştirmeye çalıştım. Arkadaşlarım da çok beğendi. Bu işi yaparken çok mutlu oluyorum. Ürünlerimizin hepsi markamız 'Turab-ı Zen' adı altında patentli ürünlerdir" diye konuştu. (DHA)

FOTOĞRAFLI