Anadolu basınının başlangıç gazetesi 'Envar-ı Şarkiye'yi kitaplaştırdılar
Salih TEKİN/ERZURUM, (DHA)-ATATÜRK ve Erzurum Teknik Üniversitesi akedemisyenleri, 17 Temmuz 1867'de yayın hayatına başlayan Envar-ı Şarkiye Gazetesi'nin 79 nüshasının tıpkı basımı, metinlerin çeviri ve sadeleştirilmesini yaptı. Prof.Dr. Besim Yıldırım, "Envar-ı Şarkiye, bölgede sadece haber yayımlayan bir yayın organı olmamış, matbaacılık geleneğinin gelişmesine, gazetecilik için gerekli teknik altyapının oluşmasına ve en önemlisi bir gazetecilik kültürünün filizlenmesine öncülük etmiştir" dedi.
Atatürk Üniversitesi İletişim Fakültesi öğretim üyesi ve Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi İletişim Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Besim Yıldırım, Erzurum Teknik Üniversitesi Rektör Yardımcısı Prof. Dr. Naim Ürkmez ile Prof. Dr. Murat Küçükuğurlu, Erzurum'da 159 yıl önce yayınlanan Envar-ı Şarkiye Gazetesini araştırdı. Farklı arşiv ve kütüphanelerde yürüttükleri çalışmalar sonucunda gazetenin 79 nüshasına ulaşan akademisyenler, tıpkı basımı, metinlerin çevirisi ve sadeleştirilmiş halini bir kitapta topladı. 'Envar-ı Şarki'ye ismiyle hazırlanan kitap Atatürk Üniversitesi tarafından yayınlandı.
“Osmanlı döneminde Anadolu’da yayımlanan ilk Türkçe gazetenin Envar-ı Şarkiye olduğunu belirten Atatürk Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Ahmet Hacımüftüoğlu, itabın hazırlanmasında emeği geçen akademisyenleri tebrik etti.
İlk sayısı 17 Temmuz 1867'de yayımlanan ve 159 yıllık bir geçmişe sahip olan Envâr-ı Şarkiye gazetesini bilim dünyasının gündemine taşımanın gururunu yaşadıklarını ifade eden Prof.Dr. Besim Yıldırım, "Basın tarihi denildiğinde çoğu zaman İstanbul merkezli bir anlatı ön plana çıkar. Oysa Anadolu'da modern gazeteciliğin gelişim sürecini anlamak için gözlerimizi Erzurum'a çevirmemiz gerekir. Çünkü Envâr-ı Şarkıyye, Anadolu'da yayımlanan ilk gazete olarak Türk basın tarihinde müstesna bir yere sahiptir.
Bu yönüyle gazete, sadece Erzurum'un değil, Anadolu'nun gazetecilik hafızasının başlangıç noktalarından biridir. Erzurum basını açısından baktığımızda ise Envâr-ı Şarkiye'nin anlamı çok daha büyüktür. Bu gazete, bölgede sadece haber yayımlayan bir yayın organı olmamış, matbaacılık geleneğinin gelişmesine, gazetecilik için gerekli teknik altyapının oluşmasına ve en önemlisi bir gazetecilik kültürünün filizlenmesine öncülük etmiştir. Haber yazma anlayışından yayıncılık disiplinine, matbaa tecrübesinden kamuoyunun oluşmasına kadar pek çok alanda sonraki kuşaklara yön veren güçlü bir miras bırakmıştır" diye konuştu.
Envâr-ı Şarkiye yalnızca basın tarihçileri için değil; tarihçiler, sosyologlar, siyaset bilimciler, iktisat tarihçileri, şehir araştırmacıları ve kültürel miras üzerine çalışan tüm araştırmacılar için çok önemli bir birincil kaynak niteliğinde olduğunu kaydeden Yıldırım, şunları söyledi:
"Tanzimat'tan Meşrutiyet'e, Millî Mücadele'den Cumhuriyet'in ilk yıllarına kadar uzanan bu süreçte yayımlanan haberler, ilanlar, resmi duyurular ve toplumsal olaylar; dönemin siyasal gelişmelerinin yanı sıra sosyal hayatını, ekonomik yapısını, eğitim anlayışını ve kültürel dönüşümünü de satır aralarında günümüze taşımaktadır. Bu nedenle Envâr-ı Şarkiye yalnızca basın tarihçileri için değil; tarihçiler, sosyologlar, siyaset bilimciler, iktisat tarihçileri, şehir araştırmacıları ve kültürel miras üzerine çalışan tüm araştırmacılar için çok önemli bir birincil kaynak niteliğindedir. Bir toplumun hafızası çoğu zaman arşivlerde saklıdır. O arşivler okunmadığında, aslında geçmişimizin önemli bir kısmı sessiz kalır. Bu çalışmanın temel amacı da yıllardır tozlu raflarda kalan bu sessiz tanıklıkları yeniden konuşturabilmekti." (DHA)
